Integracje Gaius-Lex z Outlookiem, Gmailem, OneDrive i Dyskiem Google są już dostępneDowiedz się więcej
Gaius-Lex · Analiza prawa nowych technologiiStan prawny: 20 VIII 2026

CLOUD Act · RODO · Tajemnica zawodowa

Serwer w Unii. Nakaz z USA.

Dokumenty klienta nie muszą przekraczać granicy, by opuścić jurysdykcję Unii Europejskiej. Jak amerykańska ustawa sięga danych kancelarii przechowywanych w Europie i jak ocenić dostawcę, zanim powierzy mu dokumenty klientów.

O korzyściach wynikających z automatyzacji pracy i wykorzystania sztucznej inteligencji w pracy prawnika - m.in. do analizy dokumentów, przygotowywania projektów pism, porządkowania materiału dowodowego czy wyszukiwania informacji z „nadludzką” precyzją i szybkością - mówi się zapewne równie dużo, jak o zagrożeniach związanych z wdrażaniem narzędzi AI w kancelarii. I bardzo dobrze.

Renoma kancelarii opiera się przecież m.in. na zaufaniu klientów do obsługujących ich prawników - w szczególności na przekonaniu, że ich prywatne dane nie zostaną ujawnione, a tajemnice przedsiębiorstwa nie trafią w niepowołane ręce. Do tej pory kwestie te zabezpieczano przede wszystkim na poziomie umów NDA, a więc w relacji człowiek–człowiek.

Pytanie brzmi: czy takie rozwiązanie wystarczy, gdy do tej relacji dołączy jeszcze AI? Większość dostępnych na rynku rozwiązań przechowuje jednak dane w chmurze. Zgodnie z RODO dane, a w praktyce infrastruktura, na której są przechowywane i przetwarzane, podlegają ograniczeniom dotyczącym transferu poza terytorium EOG.

Czy samo fizyczne, terytorialne ograniczenie miejsca przechowywania danych jest wystarczająco skuteczne w przypadku czegoś, co w istocie nie ma materialnej konstrukcji?

Rozdział pierwszy

Sprawa: irlandzkie serwery, amerykański nakaz

Kliknij kolejne zdarzenia na osi czasu: od nakazu z 2013 r. do ustawy z 2018 r.

Wątek · Francja 2025

Przesłuchanie, na którym zabrakło gwarancji

10 czerwca 2025 roku przed senacką komisją śledczą ds. kosztów i rzeczywistych warunków zamówień publicznych zeznawali przedstawiciele Microsoft France: Anton Carniaux, dyrektor prawny, oraz Pierre Lagarde, dyrektor techniczny ds. sektora publicznego. Senatorowie pytali o gwarancję, że dane francuskich administracji publicznych, obsługiwane w ramach umów ramowych UGAP, francuskiej centrali zakupowej, nigdy nie zostaną przekazane amerykańskim władzom.

„We cannot guarantee your data stays in EU.”

Anton Carniaux, dyrektor prawny Microsoft France · cyt. za ActuIA, 25 VII 2025

Gwarancji nie było. Gdy zostanie wydany uzasadniony amerykański nakaz sądowy, Microsoft jest prawnie zobowiązany do przekazania danych, w tym danych francuskich administracji przechowywanych we Francji. Carniaux zaznaczył przy tym, że od wprowadzenia raportów przejrzystości, publikowanych przez Microsoft od 2013 roku, żadna europejska firma ani organ publiczny nie zostały dotknięte takim przekazaniem.

Rozdział drugi

Wrapper: aplikacja europejska, model amerykański

Ustawa dotyczy nie tylko tych, którzy wprost korzystają z ChatGPT. Dane kancelarii trafiają do infrastruktury amerykańskiej także wtedy, gdy aplikacja wygląda na europejską, a model językowy wykorzystywany w niej należy do zewnętrznego dostawcy.

Jak to sprawdzić u dostawcy

Zapytaj wprost, czy narzędzie używa własnego modelu, czy modelu zewnętrznego dostawcy, i skąd pochodzi ten model. To jedno pytanie odsłania więcej niż dziesięć stron regulaminu.

Zewnętrzny interfejs, europejska nazwa domeny czy umowa zawarta ze spółką w Unii nie przesądzą o tym, gdzie faktycznie przetwarzane są treści.

OpenAI

modele GPT

Jurysdykcja: USA

Anthropic

modele Claude

Jurysdykcja: USA

Google

modele Gemini

Jurysdykcja: USA

Microsoft

Copilot i usługi Azure

Jurysdykcja: USA

Nie każdy dostawca modelu jest amerykański

Na rynku są modele europejskie, w tym polskie. Samo istnienie modelu zewnętrznego nie przesądza o zagrożeniu; przesądza o nim jurysdykcja, w której działa dostawca tego modelu. Przykładem jest Bielik, polski model językowy rozwijany przez SpeakLeash we współpracy z Akademickim Centrum Komputerowym CYFRONET AGH; jego dostawca podlega prawu europejskiemu.

Rozdział trzeci

Zasada: posiadanie i kontrola

CLOUD Act przyjął zasadę, według której kluczowe znaczenie ma nie fizyczna lokalizacja serwera, lecz to, czy dane znajdują się w posiadaniu lub pod kontrolą przedsiębiorstwa podlegającego prawu USA.

§ Paradygmat ustawy

Amerykański dostawca usług może zostać zobowiązany do udostępnienia informacji również wtedy, gdy są one przechowywane w innym państwie.

W efekcie liczy się więź prawna przedsiębiorstwa z jurysdykcją USA. Mapa, na której stoi serwerownia, ma znaczenie drugorzędne. Dane klienta mogą więc fizycznie leżeć w Unii, a jednocześnie podlegać wydaniu na mocy amerykańskiego nakazu. Ktoś ukuł na to określenie amerykańskiej chmury Schrödingera.1

Symulator zasięgu · kliknij wariant

Serwer: UE
Serwer: USA
Dostawca: UE
Dostawca: USA

Umowy o bezpośrednim dostępie do danych

CLOUD Act pozwala USA zawierać z innymi państwami umowy o bezpośrednim dostępie do danych

Na podstawie takich umów organy państwa partnerskiego mogą, po spełnieniu określonych wymagań wyznaczonych przez USA, kierować żądania bezpośrednio do dostawców podlegających prawu drugiego państwa.

W konsekwencji krąg państw, których organy mogą potencjalnie żądać wydania danych klientów kancelarii, może się zwiększać. To dodatkowy argument, by oceniać dostawcę w perspektywie całego łańcucha przetwarzania, a nie tylko pierwszej umowy.

Ustawa może obejmować także metadane, dane abonenta czy informacje o korzystaniu z usługi, nie tylko treść komunikacji. Są to dane, których kancelaria często nie traktuje jako „dokumenty klienta”. RODO nakłada wymogi dotyczące transferu i ochrony danych. CLOUD Act kieruje się posiadaniem i kontrolą. Te same dane podlegają dwóm odmiennym porządkom prawnym. Na potencjalny konflikt między egzekwowaniem CLOUD Act a obowiązkami z RODO zwróciły uwagę EDPB i EDPS.

EDPB · EDPS · analiza wspólna

We wspólnej analizie prawnej z 10 lipca 2019 r. Europejska Rada Ochrony Danych (EDPB) oraz Europejski Inspektor Ochrony Danych (EDPS) opisały CLOUD Act jako mechanizm ukierunkowanych żądań związanych z konkretnymi postępowaniami prowadzonymi przez organy ścigania, przy czym zakres dostępnych instrumentów jest szerszy niż wyłącznie klasyczny nakaz sądowy.2

Autorzy analizy uznali, że najlepszym sposobem rozwiązania konfliktu między dostępem władz USA do danych a europejskim systemem ochrony danych byłaby umowa międzynarodowa z silnymi gwarancjami proceduralnymi i materialnymi, a nie bezpośrednie wykonywanie amerykańskich nakazów przez przedsiębiorstwa.

Na obecny moment taka umowa nie została jednak zawarta.

1 Określenie pochodzi z tekstu: P. Caputa, »Amerykańska chmura Schrödingera«, tech-legal.pl (4 XI 2019); por. M. Nosowski, »Czym jest Cloud Act i czy trzeba się go bać?«, wsroddanych.pl (18 XI 2019).

2 Wspólna analiza prawna EDPB i EDPS z 10 VII 2019 r. dotycząca wpływu CLOUD Act na unijne ramy ochrony danych osobowych (PDF na stronie EDPS).

Rozdział czwarty

Jak kancelaria powinna oceniać dostawcę

Skoro żaden pojedynczy element nie daje pełnej odpowiedzi o bezpieczeństwie usługi, badanie dostawcy powinno odtwarzać całą drogę danych - od chwili wprowadzenia dokumentu do momentu jego ostatecznego usunięcia. Każde z poniższych pytań można rozstrzygnąć odpowiedzią twierdzącą albo przeczącą, a odpowiedź twierdząca potwierdza kolejny warunek bezpieczeństwa rozwiązania. Odhaczaj pytania z odpowiedzią twierdzącą; sześć z sześciu oznacza rozwiązanie bezpieczne dla danych kancelarii. Postęp zapisze się lokalnie.

0/6 na „tak”

01

Należy ustalić nazwę, siedzibę oraz strukturę właścicielską kontrahenta. Trzeba również sprawdzić, kto jest spółką dominującą i jakie podmioty z grupy mogą uzyskać dostęp do danych.

02

Dostawca aplikacji powinien wskazać, czy korzysta z własnego modelu, czy rozwiązania podmiotu trzeciego. Konieczne jest również ustalenie operatorów infrastruktury, bazy wiedzy, systemów rejestrowania zdarzeń oraz usług wsparcia technicznego.

03

Osobno należy zbadać miejsce przetwarzania dokumentów, poleceń, odpowiedzi, kopii zapasowych, dzienników technicznych oraz danych diagnostycznych. Sama informacja o lokalizacji podstawowej bazy danych nie jest wystarczająca.

04

Zakaz wykorzystywania danych do uczenia powinien wynikać z umowy, a nie jedynie z ustawienia w panelu. Powinien obejmować dalsze uczenie modelu, jego dodatkowe dostosowywanie, ocenę generowanych odpowiedzi oraz działania podwykonawców.

05

Należy sprawdzić okres przechowywania w każdej warstwie systemu. Historia rozmów, dokumenty, dzienniki bezpieczeństwa, kopie zapasowe oraz baza wiedzy mogą podlegać różnym okresom retencji.

06

Nie wystarczy ustalić, kto formalnie zarządza kluczem. Trzeba sprawdzić, czy dostawca może samodzielnie przeprowadzić operację odszyfrowania oraz czy ma dostęp do treści danych podczas działania modelu.

Zero na sześć. Na żadne pytanie nie padła jeszcze odpowiedź twierdząca. Dokumenty kancelarii wędrują w nieznane. Rozważ wstrzymanie przekazywania nowych akt do czasu, aż ścieżka danych zostanie prześwietlona.

Rozdział piąty

Wybór: własny serwer czy chmura?

Odpowiedź zależy od klasyfikacji danych. Wybierz kategorię, którą realnie przetwarzasz, i zobacz, na co zwrócić uwagę.

Wariant A - własna infrastruktura

  • Dla danych objętych tajemnicą zawodową rozważ najwyższy poziom kontroli: model działający w infrastrukturze kancelarii.
  • Lokalnie działają model, dokumenty, baza wiedzy, dzienniki zdarzeń, kopie zapasowe i klucze szyfrujące
  • Przetwarzanie danych osobowych pozostaje w środowisku kancelarii, a nie tylko w aplikacji widocznej dla użytkownika
  • Zapytania przesyłane do modelu językowego są parafrazowane: nie zawierają treści dokumentów ani danych klienta, więc nie mogą wypłynąć, a żaden organ nie będzie mógł żądać do nich dostępu
  • Dane nie trafiają do podmiotu podlegającego prawu USA, więc amerykański nakaz nie sięga dokumentów kancelarii
  • Rozwiązanie sprawdzone w sektorze regulowanym, przy danych, których nie można stracić

Warunkiem jest, aby lokalnie działało przetwarzanie danych osobowych, a nie wyłącznie interfejs aplikacji.

Wariant B - odpowiednio zabezpieczona chmura europejska

  • Dane przechowywane i przetwarzane na serwerach w Europejskim Obszarze Gospodarczym
  • Dostawca modelu językowego przetwarzający te dane nie podlega CLOUD Act: nie może zostać zmuszony do udostępnienia danych przez sąd innego państwa
  • Europejska jurysdykcja i europejska kontrola nad infrastrukturą
  • Ograniczony okres przechowywania danych w każdej warstwie
  • Zakaz wykorzystywania danych do uczenia modeli - wynikający z umowy
  • Kontrola nad podwykonawcami całego łańcucha
  • Rozwiązania uniemożliwiające dostawcy samodzielny odczyt dokumentów

Ocenie należy poddać cały łańcuch świadczenia usługi, a nie wyłącznie narzędzie wdrażane w kancelarii.

Zakończenie

Odpowiedzialność za dane zostaje przy kancelarii

W Gaius-Lex budujemy narzędzia AI dla prawników na modelach i architekturze wybieranych świadomie. Utrzymujemy kontrolę nad całym łańcuchem przetwarzania i stosujemy podejście RAG, które nie wymaga uczenia modelu na danych kancelarii.

Jeśli chcesz, wspólnie przejdziemy przez te pytania dla narzędzi, których używa Twoja kancelaria.

Rozwiązanie

Gaius Vault

Infrastruktura dla klientów z sektora regulowanego i danych, których nie można stracić: model, dokumenty, baza wiedzy, dzienniki, kopie zapasowe i klucze pozostają po Twojej stronie.

  • Twoje dane są bezpieczne